Project

Sociale basis Tilburg in coronatijd: veerkrachtig en kwetsbaar tegelijk

Voor het uitbreken van de tweede coronagolf, eind september, wist een deel van de Tilburgers in een kwetsbare positie goed met de gevolgen van coronacrisis om te gaan. Daarentegen voelde een ander deel zich eenzamer, meer gestrest en angstiger dan voor de crisis. Voor velen gold eind september dat de crisis niet langer moest duren, niet wetende dat een tweede golf op het punt van uitbreken stond.

De coronacrisis vraagt veel van de sociale veerkracht van de Tilburgse samenleving en doet een stevig beroep op de sociale basis. De gemeente Tilburg heeft daarom verkennend onderzoek laten verrichten naar de gevolgen hiervan. Tussen 14 en 30 september zijn 15 medewerkers en vrijwilligers van maatschappelijke organisaties ContourdeTwern, R-Newt en het Rondetafelhuis in gesprek gegaan met 136 Tilburgers die in een kwetsbare positie zitten. Deze groep bewoners is een afspiegeling van ongeveer 10.000 mensen in Tilburg die van maatschappelijke organisaties extra ondersteuning krijgen of een omarming dan wel een duwtje in de rug nodig hebben, tijdelijk of voor een langere tijd.

Hun verhalen zijn met instemming opgenomen en gekoppeld aan antwoorden op vragen over de sociale basis, sociale veerkracht en het welbevinden. De uitkomsten van het onderzoek geven een goed beeld van de maatschappelijke impact van COVID-19 op bewoners van Tilburg die in sociaal kwetsbare positie zitten.

Belangrijkste bevindingen

Veel bewoners en samenleving tonen in de eerste golf van de coronacrisis hun veerkracht

Veel mensen vonden de eerste coronamaanden een disruptieve en onzekere periode. Toch geeft 53 procent aan dat de behoefte aan ondersteuning van maatschappelijke organisaties of naasten hetzelfde is gebleven en voor 7 procent is dit zelfs minder geworden. We zien hierin tekenen van veerkracht. De meeste bewoners geven aan goed voor zichzelf te kunnen zorgen en kunnen indien nodig ook een beroep op een ander doen. Andere lichtpuntjes zijn dat buurtbewoners over het algemeen bereid zijn om elkaar te helpen en relatief weinig mensen zijn emotioneel eenzaam: slechts 4 procent geeft aan met helemaal niemand te kunnen praten over dagelijkse beslommeringen en emoties in de coronaperiode. De veerkracht van Tilburgers zit vooral in het accepteren van de coronacrisis zoals het zich voordoet en het dagelijks leven daarop aan te passen bijvoorbeeld door contacten te onderhouden via telefoon en videobellen, meer te bewegen en nieuwe bezigheden te vinden. Het kunnen doorwerken, stagelopen of naar school gaan maken ook dat er weinig veranderingen in het dagelijks leven zijn. Een deel vindt zingeving door actief steun aan anderen te geven met boodschappen of vrijwilligerswerk te doen. Het geven van ondersteuning aan andere mensen is onder 42 procent van de bewoners groter geworden en voor 35 procent hetzelfde gebleven. Er is weinig onderscheid in hoe mensen uit verschillende leeftijdsgroepen en wijken de coronacrisis beleven. Ook het opleidingsniveau maakt geen groot verschil. De coronacrisis raakt iedereen.

Kwetsbaarheden

Eerste golf heeft ook negatieve effecten op de mentale gezondheid

Maar er zijn ook zorgen. Tegenover de mensen die weinig last hebben van de coronacrisis staan bewoners voor wie het mentaal zwaar valt. Voor een kwart van de bewoners is de behoefte aan specialistische zorg en ondersteuning toegenomen. Er zijn mensen voor wie de crisis economische gevolgen heeft. Bovendien is het gemis van sociaal contact groot. Vooral jongeren vanaf 12 jaar ondervinden hierdoor gevoelens van stress, depressie, verveling en onzekerheid over de toekomst. Ze hebben moeite met de beperkingen die door de overheid zijn opgelegd om het virus in te dammen. Ouderen hebben meer angst voor het virus zelf en hebben ook gevoelens van vereenzaming door het gemis van fysieke contacten met familie of vrienden. We zien echter onder hen ook een actieve houding om met de angst en eenzaamheid om te gang. Ze zoeken naasten vooral digitaal op, hoewel ze ook aangeven dat dit het fysieke contact nooit volledig kan vervangen. Jongeren neigen daarentegen een meer passieve houding aan te nemen en zijn meer op zichzelf gericht. Het volgen van online les is voor vrijwel alle jongeren die aan het onderzoek hebben deelgenomen verre van ideaal. Ze ervaren achteruitgang in hun schoolprestaties en motivatie.

Minder tevreden met het leven

Het welbevinden van bewoners is door de crisis afgenomen maar niet in een ernstige mate. Het aantal mensen dat sinds de crisis ontevreden is over het leven is met 9 procent toegenomen. De verwachtingen voor de toekomst waren eind september over het algemeen een stuk optimistischer: 44 procent gaf te verwachten dat het over een jaar beter met hen zou gaan. Dit was overigens nog voor het uitbreken van de tweede golf van de coronacrisis.

Vertrouwen in andere mensen neemt af

Het vertrouwen in andere mensen neemt door de coronacrisis eerder af dan toe. Voor 34 procent van de bewoners is het vertrouwen kleiner geworden, voor 20 procent is het groter geworden. Het afnemende vertrouwen komt vooral doordat andere mensen de maatregelen van de overheid niet of slecht opvolgen. Sommigen twijfelen ook aan de richtlijnen van de overheid. Bij mensen die zich sociaal geïsoleerd voelen lijkt het vertrouwen in anderen eerder af te nemen dan bij mensen die sociale contacten onderhouden.

Onbekendheid met initiatieven uit de sociale basis

Er zijn door grote en kleine maatschappelijke organisaties veel initiatieven genomen om bewoners in een kwetsbare positie te steunen zoals beweegkaarten, bezorgdienst van de bibliotheek, Adviespunt van ContourdeTwern, telefonische spreekuren, soep of een bloemetje uitdelen en muziek in of bij verpleeghuizen. Vrijwilligers uit het verenigingsleven doen veel aan ‘outreaching’: proactief contacten leggen met mensen via telefoon of videobellen, met buurtapps en belcirkels. Toch zijn de meeste deelnemers van het onderzoek niet of nauwelijks bekend met dergelijke initiatieven.

Versterking van de sociale basis

De uitkomsten van deze verkenning schetsen een beeld van een veerkrachtige en tegelijk ook kwetsbare samenleving. De coronacrisis laat zien wat de waarde is van een stevige sociale basis en waar voor de nabije toekomst versterking nodig is. Een versterkt sociale basis in de coronacrisis (maar ook daarna) vraagt om:

• Meer inzicht in mentale gezondheid van jongeren, mantelzorgers en ouderen
• Meer initiatieven voor het doorbreken van sociaal isolement
• Opvang voor het wegvallen van reguliere zorg en maatschappelijke begeleiding
• Meer inzet van communicatie van sociale initiatieven met name gericht op anderstaligen, laaggeletterden en jongeren
• Onderkenning van het belang van fysieke 1:1 ontmoeting; digitaal contact voor ouderen kan dit niet geheel vervangen
• Het verlagen van drempels om jongeren stages te kunnen laten lopen
• Bij beperkende coronamaatregelen zoveel mogelijk de sociale functie van maatschappelijke partners behouden
• Doorontwikkeling van ‘outreaching’ activiteiten van organisaties in het maatschappelijke veld
• Aandacht voor de effecten van andere theorieën en denkwijzen op het sociale draagvlak

Online dashboard

De belangrijkste resultaten en data van  het onderzoek naar de gevolgen van de coronacrisis op de sociale veerkracht en sociale basis in Tilburg zijn in het onderstaande dashboard te zien. Voor een grotere weergave van het dashboard klikt u op de full screen optie (in het dashboard rechtsonder).

Andere projecten