Project

De bedoeling en praktijk van jeugdzorg

Hoe de bedoeling van jeugdzorg in de praktijk uitwerkt is voor beleidmakers lastig te achterhalen. Cliënttevredenheidsonderzoek draagt maar weinig bij aan begrip van de complexe leefwereld van jongeren met jeugdzorg. Er spelen vaak meerdere problemen die zich opstapelen en aan verandering onderhevig zijn. Dit maakt het lastig om de effecten van hulp te evalueren: niet alle krachten die van invloed zijn op het dagelijkse leven zijn even zichtbaar en kunnen nooit volledig begrepen worden in termen van oorzaak en gevolg.

Narratief onderzoek naar trajectbegeleiding en de 7 punten van goede zorg

Vanuit deze gedachte verrichte SenseGuide in opdracht van Spirit Jeugdzorg narratief onderzoek naar hoe trajectbegeleiding van jongeren in de praktijk wordt ervaren. Spirit Jeugdzorg (dat sinds 1 juli 2020 verder gaat onder de naam Levvel – het resultaat van de fusie tussen Spirit en de Bascule) biedt specialistische jeugdhulp en helpt kinderen, jongeren en (pleeg) gezinnen in lastige situaties weer op weg. Spirit biedt alle hulp onder één dak: van opvoedondersteuning tot specialistische jeugdhulp en complexe psychiatrische zorg. Trajectbegeleiding zorgt ervoor dat jongeren op maat gesneden hulp krijgen. Centraal hierin staan de 7 punten van goede zorg; zeven thema’s die kinderen, jongeren en ouders belangrijk vinden in het samen vormgeven aan hulp.

Aan het onderzoek hebben 31 jongeren en 29 hulpverleners deelgenomen. Jongeren en hulpverleners vertellen hierbij vrijuit over een ervaring met trajectbegeleiding die hun sterk is bijgebleven en duiden deze ervaring vervolgens met het beantwoorden van vragen hierover. Hiervoor zijn zogenaamde duidingsvragen ontwikkeld gebaseerd op de 7 punten van goede zorg. Deze duiding resulteert in indicatoren die aangeven in welke mate of richting trajectbegeleiding ervaren wordt. Het geheel van verhalen en duiding leidt tot een samenhangende set van kwantitatieve en kwalitatieve data voor analyse en betekenisgeving.

Voorbij het cliënttevredenheidsonderzoek

De wijze waarop het onderzoek is uitgevoerd leverde niet alleen een beoordeling van de kwaliteit van de jeugdzorg maar ook verhalen die de beoordeling illustreren en van context voorzien. Hulpverleningservaring kwam zo meer tot leven. Er is niet altijd een uitgebreid interview nodig om ervaringen op te halen bij mensen, met daarbij alle nadelen van tijdrovende uitwerking en analyse. De vraag waarmee dat fragment wordt opgehaald, is uiteraard wel cruciaal. Op deze manier wordt het mogelijk om meer dan de reguliere 10 of 20 verhalen van personen over een bepaald fenomeen op te halen.

In het SenseGuide onderzoek zijn evenwel 60 verhalen opgehaald, dat al veel meer is dan menig kwalitatief onderzoek eerder binnen Spirit heeft opgeleverd. De analyse en rapportage in dit onderzoek bevestigden ook dat inzicht in de relatie tussen trajectbegeleider en jongere met een vraag naar een kenmerkend voorbeeld kan worden achterhaald. Door naar een voorbeeld te vragen zijn de verhalen concreet, specifiek en veelzeggend.

Jeugdzorg volgens de bedoeling

Kernindicator trajectbegeleiding Spirit Jeugdzorg
Kernindicator uit 7 punten van goede zorg- Spirit Jeugdzorg

De resultaten uit het onderzoek geven een beeld dat de zeven punten van goede zorg in de dagelijkse praktijk van trajectbegeleiding goed werken. Dit wordt zowel door jongeren als hulpverleners ervaren. 84 procent van de jongeren geeft bijvoorbeeld aan dat hun begeleider hen goed of zeer goed heeft kunnen helpen. Dit komt overeen met de rapportcijfers uit het cliënttevredenheidsonderzoek uit de eerste helft van 2020. Zo gaf 72 procent van de jongeren een tevredenheidscore van 8 of hoger, 21 procent een 6 of 7 en 7 procent een 5 of lager. Ook hulpverleners zijn overwegend positief over hoe de zeven punten van goede zorg worden ervaren maar zijn daarin iets kritischer dan jongeren.

Lading geven aan het begrip ‘serieus genomen worden’

Analyse van de verhalen achter de cijfers: wat betekent serieus genomen worden eigenlijk?

Jongeren vinden het belangrijk serieus genomen te worden. Dit leidde tot de vraag ‘wat betekent serieus genomen voelen nu eigenlijk in de praktijk?’ Het serieus nemen is een containerbegrip geworden maar uit de verhalen van jongeren zien we dat het verschillende betekenis kan hebben afhankelijk van de context. Het serieus genomen voelen hangt nauw samen met de betrokkenheid die wordt ervaren en ook zien dat er praktische zaken voor hen geregeld worden. Sommige zoeken naar oprechtheid van begeleiders om echt te willen helpen. Hulpverleners zien het serieus nemen als een belangrijke opmaat naar een schakelmoment in de relatie met de begeleider waar de jongere het nut van de hulpverlening gaat inzien. Het werken aan de problematiek waarmee jongeren te maken hebben is weerbarstig en vraagt ook om meer tijd.

Behoefte aan één regievoerder

Het onderzoek toont aan dat de rol van één regievoerder om jongeren weer op weg te helpen van grote toegevoegde waarde is. Jongeren vinden het belangrijk dat zij ervaren dat een trajectbegeleider voor hen door het vuur wil gaan en hulp biedt die goed aansluit bij wat ze nodig hebben.

Inefficiënte samenwerking met andere aanbieders staat hulpverleners nog wel eens in de weg: ze zijn vooral meer bezig met organiseren van hulp dan met de jongeren zelf. Zienswijzen tussen samenwerkingspartners liggen vaak uiteen. Dit roept de vraag op hoe trajectbegeleiders beter ondersteund kunnen worden in de systeemwereld van de hulpverlening; de regelingen die getroffen moeten worden voor de organisatie van de jeugdhulp.

Andere projecten